Kendi Elinizle Kendinizi Tehlikeye Atmayın

Her insan sağlıklı kalmak ve uzun yaşamak ister. Ölüme çare olmasa da insanların en azından uzun ömürle ilgili dileği gerçekleşecek gibi görünüyor. Seçme hakkımız olsaydı hangimiz ömrümüzü birkaç yıl daha uzatabilmek için servetimizi harcamazdık? Bu yazıda, ömrün uzamasıyla ilgili tavsiye ölçüsünde bir reçete sunulacaktır. Bu reçeteyi tatbik etmek için servetimizi harcamaya gerek olmadığı gibi, servetimizi bir miktar da artırmak mümkün olabilecektir.

İlk insandan bu yana insanoğlunun ve diğer canlıların hayatta kalabilmesi için beslenmeleri gerekir. Peki beslenmenin bir ölçüsü yok mu? Bunun ölçüsünü en iyi şekilde Kainatın Efendisi bizlere verirken “İnsan için doldurulmuş karından daha şerli bir şey yoktur. İnsana belini doğrultacak kadar birkaç lokma kafi gelir. Behemehal yemesi gerekiyorsa midenin üçte biri yemek, üçte biri içecek, üçte biri de nefes için boş bırakılmalıdır”(Nesei ve Tirmizi) buyurmaktadır. Anlaşıldığı üzere sofrada midemizi dolduracak şekilde yemektense o günkü enerjimizi karşılayacak şekilde yemek daha makuldür.

İhtiyaçtan fazla kalori almak şişmanlığa yol açar. Şişmanların ortalama ömrü de genel topluma oranla daha kısadır. Hatta bu sebepten, bazı batı ülkelerindeki sigorta şirketleri, şişmanlara hayat sigortası yaparken, daha fazla para talep etmektedirler. Çükü şişman kişiler daha erken ölmekte ve sigorta şirketi bunların yakınlarına emeklilik ücreti ödemeye başlamaktadırlar.

Altı yıl önce Clive M. Mc. Cay ve çalışma arkadaşları ilgi çekici bir çalışma yaptılar. Bu araştırmacılar iki grup fare üzerinde yaptıkları deneyde bir grup fareyi normal kalorili diyetle beslerken, diğer gruptaki farelere ölmeyecekleri kadar (eskilerin kutu layemüt dedikleri cinsten) minimum kalorili ve ölçülü bir diyet, yani kısıtlanmış kalorili diyet uyguladılar. Netice şaşırtıcıydı: Normal diyetle beslenen fareler ortalama 23 ay, kalori kısıtlaması uygulanan fareler ise ortalama 33 ay yaşamışlardı. Birinci gruptaki farelerden en uzun yaşayanı 33 ay, ikinci gruptaki farelerden en uzun yaşayanı ise 47 ay yaşamıştı.

Acaba bu tarz bir diyetle beslenme, insanlara da sağlıklı ve uzun bir ömür kazandırabilir mi? 1930’lu yıllardan bu yana tek hücreli hayvanlardan solucanlara, sineklere, balıklara ve kemirgenlere kadar bir dizi canlı ile maymun ve insanlardan alınan ipuçları cevabın olumlu olduğuna işaret etmektedir.

Normal beslenmeye nazaran %30 ile %50 arasında kalori kısıtlaması yapılan deney hayvanlarında zayıflamaya rağmen bağışıklık sisteminde güçlenme, kas kütlesinde erimenin gecikmesi gibi birtakım avantajlı durumlar tesbit edildi. Burada, kalori kısıtlaması yapılırken, diyetin normal diyetteki kadar yani dokuların verimli çalışmasına yetecek kadar protein, yağ, vitamin ve mineraller bulundurması gerekmektedir. Kalori kısıtlamasına gidilen hayvanların % 90’ının daha uzun süreli sağlıklı ve genç kaldıkları gözlenmiştir. Böylece korunabilir veya tedavi edilebilir hastalıkların sebep olduğu erken ölümler önlendiği gibi, yaşlanma hadisesi de yavaşlamıştır. Mesela , normal diyetle beslenen tek hücrelilerin ortalama ömrü 7 gün, maksimum ömrü 13 gün iken kalori kısıtlaması ile bu süreler sırasıyla 13 gün ve 25 güne yükselmiştir. Su piresinin ortalama ömrü 30 gün (maksimum 42 gün) iken, kalori kısıtlaması sonucu ortalama ömür 51 gün (maksimum 60 gün) olmuştur. Örümceğin ortalama ömrü 50 gün (maksimum ömrü 100 gün) iken, kalori kısıtlaması ile bu süre 90 güne (maksimum 139 güne) ulaşmıştır.

Görüldüğü gibi kalori kısıtlamaları sonucu hayat süreleri % 30-60 daha uzun olarak tesbit edilmiştir.

Yapılan bu çalışmalardan çıkan bir netice şu idi: Ne vitaminlerle veya yüksek dozda antioksidanlarla organizmayı desteklemek, ne de diyetle alınan yağ, karbonhidrat ve protein türlerinden birini azaltmak, hayat süresinin uzamasında tek başına işe yaramıyordu.

Acaba maksimum ömrün uzamasının sebebi canlıların hastalık yapan faktörlerden korunmuş olması mıydı? Bilinen şu gerçek bu ihtimali de çürütüyordu: Sağlık sektöründe yapılan değişiklikler ve gelişmeler sonucunda ABD. halkının ortalama hayat süresi 1900 yılında 47 yıl iken 1988’de 75 yıla yükselmişti. Ancak bu gelişmeler, maksimum ömür olan 110 yılı değiştirmemişti. Sonuç olarak sağlıklı ve genç kalmanın, maksimum ömrü uzatmanın sırrı düşük kalorili diyet uygulamaktı.

İlk araştırmacılar farelerde diyete yetişkinlik döneminde başlandığında hayatın uzamadığını iddia etmişlerdi. Ancak burada yapılan hata; rejime çok ani başlanması veya çok az kalori verilmesiydi. Yahut bunun her ikisi birden yapılmıştı. Bir yaşındaki yetişkin fareler üzerinde yapılan son çalışmalara göre, kalori normalin % 65’ine kadar tedrici olarak azaltıldığında yaşama süresinde uzamaya yol açıyordu. Uygulama orta yaşın ilk dönemlerinde, yani daha geç başlatılırsa maksimum hayat süresi %10 ile % 20 civarında uzuyordu. Bu oran rejime erken başlayanlara kıyasla daha düşüktü, ömrün en fazla uzamasına sebep olan uygulama ise serbestçe beslenen hayvanların aldığı kalorinin yarısı kadar kalori verilmesiydi. Kalori sınırlaması ister hayatın yetişkinlik döneminde, ister daha sonra başlamış olsun, sonuçta işe yaramaktaydı. Burada “çok yemeyi terk etmek devadır. Mide hastalık evidir” hadis-i şerifini hatırlamamızda yarar var.

YAŞLANMA NASIL OLUR?

Bir teoriye göre yaşlanmanın sırrı mitokondride yatıyor. Mitokondri hücrenin enerji üretim merkezidir. Besinler yakılırken, açığa çıkan enerjinin bir kısmı mitokondrinin iç kısmında ATP şeklinde paketlenir ve gereğinde kullanılır. Bu arada, mitokondride artık ürün olarak serbest radikal dediğimiz maddeler de hücrede birikir. Bu serbest radikaller hücreye çok zarar vericidir.

Bu teoriye göre serbest radikaller zamanla mitokondriyi zedeler ve ATP üretiminin azalmasına sebep olur. Hücreler uğradıkları hasardan ve enerji azlığından ölürler, verimlilik fonksiyonları azalır. Sonra bu hadise dokularda kendini gösterir ve bütün vücutta kendini belli eder.

En son araştırmalara göre hücrelerde bulunan süperoksit dismutaz isimli bir enzim, oksitlenme neticesi ortaya çıkan zararı tamir etmektedir. Nitekim hücrelerinde bu enzimden bulunmayan deney hayvanlarının, diğerlerinden çok hızlı yaşlandığı ve kısa ömürlü olduğu tespit edilmiştir. Bir solucan türünde yaşlanma ile alakalı gen tesbit edilmiş ve bu gen mutasyona (değişikliğe) uğratıldığında bu kurtların ömrünün % 70 arttığı görülmüştür. Aynı zamanda, mutasyona uğramış solucanların yüksek seviyede süperoksit dismutaz ve katalaz gibi tamir edici enzimler taşıdığı tespit edilmiştir.

DİYETLERİN İNSANLAR İÇİN ÖNEMİ

Kemirgenlerden elde edilen sonuçlar, maymunlar ve insanlarda yapılan çalışmalarla teyid edildiğinde, bilim adamları, kalori kısıtlamasının insanlarda da yaşlanmayı ertelediğinden emin olacaklardır. Bu araştırmalar uzun zaman ister. Ancak maymunlar üzerindeki iki önemli deneme bazı sonuçlar vermeye başlamıştır. Maymunlar yaşlandıkça kan basınçları yükselir. İnsulin ve glukozun kandaki seviyeleri artar. İnsulin hassasiyeti, yani hücrelerin insulinden gelen sinyallere tepki göstererek glukozu alma kapasitesi azalır. Kalori sınırlaması uygulanan maymunlarda bu değişikliklerin gecikmesi, diyetin yaşlanmayı yavaşlattığı konusundaki bilgileri pekiştirmektedir.

İnsanlar üzerindeki çalışmaya gelince: Fakirlik yüzünden az kalori ile yaşamak mecburiyetinde kalan topluluklardan alınan malumat, çok sağlıklı bilgiler olmadığından güvenilemez. Çünkü bu gruplar gerekli besinlerden yeterli miktarda alamadıklarından ölüm sebepleri çoğunlukla yetersiz beslenmedir. Yine de insanlarda kalori kısıtlamasının faydalarını gösteren dolaylı bazı deliller mevcuttur. Japon adalarından olan Okinawa halkını ele alalım. Ada halkı, kalori miktarı düşük fakat vücut için gerekli maddeleri ihtiva eden besinler almaktadır. Adada 100 yaşını aşan insanların oranı, diğer Japon adalarında yaşayanlardan yaklaşık 40 kez daha fazladır. Ayrıca ABD ve diğer ülkelerdeki epidemiyolojik araştırmalara göre, yaygın olan göğüs, bağırsak ve mide kanserlerine düşük kalorili diyet uygulanan insanlarda daha az rastlanmaktadır.

İDEAL DİYET NASIL OLMALI?

Yapılan deneyler yiyecek alımının aniden azaltılmasının genç kemirgenlerde büyümeyi geciktirdiğini göstermiştir. Bu sonuç dikkate alınırsa, diyete çocukluk döneminde başlamanın zararlı olduğu söylenebilir. Çünkü çocuklar açlığa dayanamazlar, kalori kısıtlaması açlığa eş- değer olmasa bile, çocuklar bu diyetlerin henüz fark edilmemiş olumsuz ve sıkıntı verici tesirlerine karşı daha hassastırlar. Uygulamaya 20 yaş civarında başlanması bu çeşit mahzurları ortadan kaldırdığı gibi, ömrün uzaması açısından da en verimli dönemdir.

Diyet uygulamak isteyenler acaba ne kadar kalori alacaklardır? İdeal miktar, kan glukozunu ve kolesterol seviyesini azaltan miktardır. Bu miktar deneme-yanılma yoluyla ve bir sağlık uzmanının yardımıyla bulunabilir. İdeal miktarı belirlemek için glukoz ve kolesterolden farklı sağlık ölçüleri de kullanılabilir.

Araştırma sonuçlarına göre insanlar için belirlenen kalori sınırlamalı rejim, günlük olarak şu ölçüleri ihtiva ediyor: Günlük vücut ağırlığının her bir kilogramı için 1 gr protein ve yarım gram yağ. Ayrıca diyetin meyve ve sebzelerde bolca bulunan karbonhidrat, vitamin ve mineralleri de yeterince bulundurması gerekiyor.

Konu: Kendi Elinizle Kendinizi Tehlikeye Atmayın (Okunma Sayısı 301 defa)	Seçenekler	Arama
0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.